ღმერთის ფოთლები

მექსიკაში ოახაკის რეგიონში მცხოვრებ ჩონტალ შამანებს სიზმრების საშუალებით პასუხების ძიების უძველესი ტრადიცია აქვთ. ამ მიზნით ისინი იყენებდნენ მცენარეს Calea zacatechichi, რომელსაც ადგილობრივ ენაზე „Thle-pelakano“, ანუ „ღმერთის ფოთოლები“ ეწოდება.

ჩონტალი შამანებისთვის სიზმარი მხოლოდ ძილის დროს ნანახი ამბავი არ იყო. მათ სჯეროდათ, რომ სიზმარში შესაძლებელი იყო ისეთი ცოდნის მიღება, რომელიც სიფხიზლეში ადამიანისთვის მიუწვდომელი რჩებოდა.

როგორ მიმდინარეობდა რიტუალი

ყველაფერი კონკრეტული კითხვით იწყებოდა. ადამიანს სურდა გაეგო რაიმე მიზეზი, ეპოვა დაკარგული ადამიანი ან მიეღო პასუხი მისთვის მნიშვნელოვან სხვა კითხვაზე.

ეთნობოტანიკურ ჩანაწერებში აღწერილია, რომ გამომშრალი ფოთლებისგან ამზადებდნენ ძალიან მწარე ნაყენს ან ზოგჯერ ეწეოდნენ. ამის შემდეგ ადამიანი მშვიდ ადგილას იძინებდა.

ჩონტალებს სჯეროდათ, რომ პასუხი სიზმარში გამოჩნდებოდა. ეს შეიძლება ყოფილიყო ადამიანი, ადგილი, რაიმე მოვლენა ან სხვა მინიშნება, რომელიც დასმულ კითხვას უკავშირდებოდა.

პასუხი ყოველთვის პირდაპირი და გასაგები არ იყო. ამიტომ გაღვიძებისთანავე სიზმარს იხსენებდნენ და მისი მნიშვნელობის ამოცნობას ცდილობდნენ.

ამ ტრადიციაში მცენარეს განსაკუთრებული როლი ჰქონდა. ჩონტალები მას სიზმრების საშუალებით ცოდნის მიღებას უკავშირებდნენ. მთავარი კი თავად სიზმარი და მასში ნანახის მნიშვნელობა იყო.

ძველი ტრადიცია და თანამედროვე მეცნიერება

1968 წელს ეთნობოტანიკოსმა თომას მაკდუგალმა აღწერა, როგორ იყენებდნენ ჩონტალები კალეას სიზმრებში პასუხების მისაღებად. მოგვიანებით ამ პრაქტიკით სხვა მკვლევრებიც დაინტერესდნენ.

1986 წელს ჩატარებულმა მცირე სამეცნიერო კვლევამ აჩვენა, რომ კალეას ექსტრაქტს ძილის ზოგიერთი მაჩვენებლის შეცვლა შეუძლია. მკვლევრებმა ასევე დააფიქსირეს ცვლილებები იმაში, თუ როგორ აღწერდნენ მონაწილეები საკუთარ სიზმრებს.

ჩონტალების ტრადიცია გვიჩვენებს, რამდენად განსხვავებული მნიშვნელობა შეიძლება ჰქონდეს სიზმარს სხვადასხვა კულტურაში. მათთვის ძილი მხოლოდ დასვენება არ იყო. ეს იყო დრო, როდესაც ადამიანი საკუთარ კითხვებზე პასუხების პოვნას ცდილობდა.

ამ ტრადიციის მთავარი იდეა მარტივია: ადამიანი პასუხს მხოლოდ გარესამყაროში კი არ ეძებდა, არამედ საკუთარ სიზმარსაც მიმართავდა.